BİR STRATEJİ OLARAK ÇIKMAZ VE LİDERLER ÇÖZÜMÜ NASIL ENGELLİYOR

Bir sorunun tarihinde, hareketsiz kalmanın zayıflık değil strateji olduğu anlar vardır. Kıbrıs sorunu tam da böyle bir aşamada gibi görünüyor. Çözüm süreci muazzam bir şekilde çökmüyor; sadece sistemli bir biçimde batıyor. Her iki tarafın liderleri de çözüme bağlılıklarını beyan ediyor, “Crans-Montana’ya kadar uzanan yakınsamaları” hatırlatıyor, BM Genel Sekreteri ile iletişim kuruyorlar; ancak aynı zamanda, insanların günlük yaşamlarını kolaylaştıracak bir geçiş noktasının açılması konusunda bile anlaşamıyorlar.

Soru artık çıkmaza girip girmediğimiz değil. Çıkmaza girdik. Soru, bu çıkmazın bir başarısızlık mı yoksa her iki tarafın siyasi ve ekonomik elitleri için rahat bir denge mi olduğu. Ve ikinci, daha da kritik soru: Bu durum devam ederse, Kıbrıs düşük yoğunluklu bir bölgesel sorun olarak mı kalacak, yoksa kaçınılmaz olarak, çözümlerin hukuka değil güç dinamiklerine göre tasarlandığı Ortadoğu anlaşmalarının büyük masasına mı sürüklenecek?

“Yakınsamalar” kelimesi son haftalarda yeniden gündeme geldi. Neredeyse keşfedilmesi, belgelenmesi, doğrulanması gereken gizemli bir malzeme gibi sunuluyor. Ancak temel gerçek oldukça basit: Crans-Montana’ya kadar olan yakınsamalar bilinmeyen bir şey değil. Bunlar resmi olarak kaydedildi. António Guterres, Güvenlik Konseyi’ne sunduğu raporunda (28 Eylül 2017), müzakerelerin geldiği noktayı net bir şekilde açıkladı: yürütme yetkisi ve etkin katılım konusunda önemli yakınsama, mülkiyet ve toprak konusunda ileri düzeyde ilerleme, eşit muamele konusunda yönetilebilir farklılıklar, paket çerçevesi içinde güvenlik ve garantiler konusunda önemli ilerleme.

Başka bir deyişle: BM “keşfedilmemiş bir alan”dan bahsetmiyor, son aşamadan bahsediyor. Ancak bugün, Kıbrıs Rum liderliği, “yakınsama noktalarını” sıfırdan kaydetmek, iç ve dış unsurları ayırmak, bölüm bölüm ve parça parça teyit etmek için yeni bir süreç talep ediyor. Bu, tartışmayı objektif olarak başlangıç noktasına geri götüren bir metodolojidir. Crans-Montana’ya değil, ondan öncesine.

Bu sırada, (Erhürman yönetimindeki) Kıbrıs Türk liderliği siyasi eşitlik, dönüşümlü başkanlık ve pozitif oy konusunda açık bir ön taahhüt, ayrıca sıkı bir zaman çizelgesi ve başarısızlık durumunda geri çekilme maddesi içeren bir süreç talep ediyor. Başka bir deyişle: önce siyasi ilkeler, sonra müzakere. Her iki yaklaşımın da ortak bir sonucu var: somut müzakerelerin hemen yeniden başlamaması.

Bugünkü çıkmazın en çarpıcı yönü, güvenlik, garantiler, toprak gibi büyük başlıklarda değil, küçük ayrıntılarda yatıyor. Geçiş noktaları. Genel Sekreter ve elçisi María Ángela Holguín, siyasi iradeyi gösteren basit ve somut bir adım talep etti: yeni geçiş noktalarının açılması. Dört nokta üzerinde anlaşma sağlandı. Hiçbiri hayata geçirilmedi. Hangi dört nokta olacağı konusunda anlaşmazlık, tam bir tıkanıklığa dönüştü.

CIReN Genel Yayın Yönetmeni Kyriakos Pierides’in son analizinde belgelendiği gibi, bu paradoks dikkat çekicidir:

• 2025’te 6,5 milyon geçiş
• 5 milyondan fazla araç
• Sınır ötesi ticarette yüz milyonlarca euro
• Giderek artan günlük insan teması

Yine de liderler, toplumun zaten kitleler halinde sınırı geçtiği bir yerde ek bir geçiş noktası açamıyorlar. Güven geliştirmek için kullanılan araçlar olan kontrol noktaları, prestij için pazarlık kozu haline gelmiştir. Her geçiş noktası bir ‘takas’, bir ‘denge’, ‘iç kamuoyuna bir mesaj’ haline gelmiştir. Vatandaşların günlük yaşamları, önemsiz siyasi semiyotiklere tabi kılınmıştır.

İki taraf bir asfalt şeridi üzerinde anlaşamıyorsa, güçlerin dağılımı, toprak düzenlemeleri ve yeni bir güvenlik sistemi üzerinde nasıl anlaşacaklar? BM zaten dolaylı olarak cevap verdi: somut bir güvenilirlik kanıtı olmadan tam bir süreç başlatmayacak.

Geciktirme taktiği, Kıbrıs tarihinin tanıdık bir örneğidir: bir çözüme bağlılık ilan edilir, yeni bir metodolojik ön koşul eklenir, yeni bir temel talep edilir, yeni bir belge, yeni bir onay. Zaman geçer. Siyasi maliyet geleceğe itilir. Bugün, “yakınsamaların yeniden kaydedilmesi” konusundaki tartışma, 2028 başkanlık seçimlerine kadar uzayabilir. Geçmişte benzer süreçler, somut müzakerelere ulaşmadan yıllarca sürmüştü. Bu arada, BM’nin başına geçtiğinde bu sorunu çözmek için hazır olan Guterres 2026’nın sonunda görevinden ayrılacak, UNFICYP mali baskı altında, BM şimdi ‘dürüst stratejik değerlendirmeler’ içeren raporlar istiyor, uluslararası dikkat birden fazla krize kayıyor ve fırsat penceresi sessizce kapanıyor.

Ve soru geri geliyor: statükodan kim yararlanıyor? Statüko tarafsız değildir. Çıkarlar doğurur. Güneyde, federal çözümü reddeden siyasi güçler hükümetin tercihlerini destekler, ekonomi geçiş riski olmadan işler, sorumluluk sürekli ‘diğer tarafa’ kaydırılır.

Kuzeyde, Türkiye’ye bağımlılık pekiştirilir, sahada yeni ekonomik ve mülkiyet gerçekleri yaratılır ve bir çözüm, gücün yeniden dağıtılması için bir tehdit haline gelir. Her iki tarafta da, çözüm elitleri, kaynakları, kurumları ve kontrolü yeniden düzenleyecektir. Çıkmaz, siyasi olarak bir çözümün gerektireceği kopukluktan daha güvenlidir.

En çok göz ardı edilen faktör, toplumun siyasetten daha hızlı hareket etmesidir. Geçişler artıyor. İki toplumlu ticaret artıyor. Günlük temaslar artıyor. Karşılıklı ekonomik bağımlılık, ne kadar çarpık olursa olsun derinleşiyor. Artık siyasi bir çerçeve olmaksızın yeniden bağlanmanın sessiz bir sosyal gerçekliği var. Bu, sadece iki topluluk arasında değil, toplum ve liderler arasında da yeni bir uçurum yaratıyor.

Ve büyük stratejik soruya geliyoruz: Kıbrıs, özerk bir müzakere alanı olarak mı kalacak, yoksa Doğu Akdeniz’in şu anda bağlı olduğu daha geniş bir jeopolitik denkleme kesin olarak dahil mi olacak?

• Enerji koridorları
• Yunan-Türk dengeleri
• Türkiye-Batı ilişkileri
• Orta Doğu güvenlik mimarisi
• Deniz bölgeleri ve altyapı

Kıbrıs sorunu ne kadar uzun süre çözülmez halde kalırsa, çözülmesi gereken bir sorundan bir güç değişkenine o kadar dönüşür. Ve bir sorun bir güç değişkenine dönüştüğünde, yasal araçlarla çözülmesi imkânsız hale gelir ve güç dengeleri paketleriyle çözülür. O zaman çözülmesi için gündeme getirilmez. ‘Düzenlenmesi’ için gündeme getirilir.

Guterres’in kendisi de sonsuz süreçler istemediğini söylemiştir. Sonuç odaklı müzakereler istemektedir. Küçük, somut adımlar istemektedir. Güvenilirlik istemektedir. Bir geçiş noktasının açılması teknik bir mesele değildir. Bu, siyasi bir gerçeklik testidir. Bu test bile geçilemezse, mesaj açıktır: çıkmaz tesadüf değildir. Bu bir tercihtir. Ve her tercihin bir bedeli vardır, bu bedel yavaşça ortaya çıksa bile.

Bu noktada, liderlerin sorumlulukları artık sadece kurumsal veya kolektif değil, kişiseldir. Ulusal bir sorun yıllarca değişmeden kaldığında, ‘nesnel zorluklar’ gerekçe gösterilmesi yeterli olmaktan çıkar. Liderlik, niyet beyanlarıyla değil, siyasi maliyetin yüksek olduğu durumlarda alınan kararlarla değerlendirilir. Kıbrıs konusunda ise siyasi maliyetten sistematik olarak kaçınılmaktadır.

Kişisel sorumluluğun kökeninde üç unsurdan yer alır: bilgi, seçim ve ihmal. Bilgi, çünkü ilgili herkes müzakerelerin tam olarak nerede durduğunu ve yakınlaşma noktalarının neler olduğunu bilmektedir. Seçim, çünkü onlar, somut diyaloğun yeniden başlamasını hızlandırmak yerine yavaşlatan yöntemler, şartlar ve ön koşullar seçmektedirler. İhmal, çünkü güven için ivme yaratabilecek küçük, uygulanabilir önlemleri dahi kullanmıyorlar.

Bir lider çözüm için hazır olduğunu iddia ediyor, ancak geçiş noktaları, teknik güven artırıcı önlemler, ortak idari işbirliği gibi düşük yoğunluklu önlemlerde bile risk almıyorsa, çelişki kişisel hale gelir. Artık ‘sistem’ yoktur. Sorunu dönüştürücü değil, iletişimsel olarak yönetmeyi tercih eden bireyin seçimi söz konusudur.

Siyasi retoriğin de sorumluluğu vardır. Uygun bir strateji olmadan beklentiler yaratmak, her zaman karşı tarafa uzlaşmazlık yükleyen sızıntılar, kanıtsız imalar, suçlamaların sürekli yer değiştirmesi—tüm bunlar hareketsizlik kültürünü şekillendiren unsurlardır. Liderler, söyledikleri her kelimenin ortamı etkilediğini bilirler. Kamuoyunu uzlaşmaya hazırlamak yerine iç tüketim için retorik seçtiklerinde, çıkmaza girilmesinden kişisel olarak sorumlu olurlar.

Müzakerelerin tarihi, liderlerin izleyicilerinin korkularını takip etmek yerine liderlik etmeye karar verdiklerinde çözümlerin mesafe katettiğini göstermektedir. Karar vermek yerine yönetmeyi seçenler tarafsız kalamazlar. Sorunun bir parçası olurlar. Ve bu, adı ve soyadı olan bir sorumluluktur.

Bu köşe yazısı ilk defa 16.02.2026 tarihinde yayımlanmıştır.

Kaynak: BİR STRATEJİ OLARAK ÇIKMAZ VE LİDERLER ÇÖZÜMÜ NASIL ENGELLİYOR