Η ΥΠΟΘΕΣΗ ISIAS ΠΟΥ ΕΓΙΝΕ ΤΑΦΟΣ: ΤΟ ΚΡΑΤΙΚΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗ ΖΩΗ

Η απόφαση που εκδόθηκε για τους δημόσιους λειτουργούς στην υπόθεση του ξενοδοχείου «İsias», όπου 72 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στον σεισμό της 6ης Φεβρουαρίου στην Τουρκία, δεν είναι απλώς το τέλος μιας ποινικής δίκης. Είναι ένας καθρέφτης της κοινωνικής μας συνείδησης, μια ακτινογραφία του πώς ένα κράτος αποτιμά την ανθρώπινη ζωή και μέχρι πού φτάνει, στην πράξη, η προστασία του δικαιώματος στη ζωή.

Το αποτέλεσμα —αθώωση τριών κατηγορουμένων και καταδίκη τριών σε ποινές δέκα ετών, χωρίς όμως προφυλάκιση μέχρι να τελεσιδικήσει η απόφαση— άναψε φωτιά στη συζήτηση για το αν το ποινικό σύστημα έχει πραγματικά αποτρεπτική δύναμη.

Η τελική πραγματογνωμοσύνη που μπήκε στον φάκελο της υπόθεσης συμπίπτει σε μεγάλο βαθμό με την ετυμηγορία του δικαστηρίου. Παρότι η αιτιολογημένη απόφαση δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί, είναι προφανές ότι αυτή η έκθεση ήταν καθοριστική. Τρεις «χωρίς ευθύνη», τρεις «με ευθύνη». Άλλη μια απόδειξη του πώς, τελικά, οι τεχνικές εκθέσεις χαράζουν τη ρότα μιας δίκης.

Και μετά προκύπτει το πιο καίριο ερώτημα: πώς γίνεται μια τόσο βαριά, τόσο σύνθετη υπόθεση να «κλείνει» με απόφαση που ανακοινώνεται σε περίπου είκοσι λεπτά;

Σε τεχνικό επίπεδο, δεν υπάρχει καμία σοβαρή αμφισβήτηση: το κτίριο Isias δεν κατέρρευσε ως «μοιραία συνέπεια ενός φυσικού φαινομένου». Έπεσε από μια αλυσίδα παρανομιών, αυθαίρετων παρεμβάσεων, ανύπαρκτου ελέγχου και κρατικής αμέλειας.

Όμως το νομικό διακύβευμα της υπόθεσης Isias δεν εξαντλείται σε ποσοστά ευθύνης ή σε λάθη μηχανικών. Στον πυρήνα της, αυτή η δίκη αφορά την παραβίαση του δικαιώματος στη ζωή.

Το άρθρο 2 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου κατοχυρώνει το δικαίωμα στη ζωή με απόλυτο τρόπο. Σε πλήρη ευθυγράμμιση με τη δικαστική γνωμάτευση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ), η προστασία αυτή δεν σημαίνει μόνο ότι το κράτος δεν πρέπει να σκοτώνει εκ προθέσεως. Σημαίνει και ότι έχει θετικές υποχρεώσεις. Αντίστοιχα, το Δικαστήριο λέει καθαρά ότι τα κράτη έχουν ευθύνη να προλαβαίνουν κινδύνους που απειλούν τη ζωή, να στήνουν ουσιαστικούς μηχανισμούς ελέγχου και να εφαρμόζουν στην πράξη —όχι στα χαρτιά— τη νομοθεσία που υποτίθεται ότι προστατεύει τους ανθρώπους.

Για το ΕΔΔΑ, όταν οι αρχές δεν λαμβάνουν μέτρα απέναντι σε κινδύνους που γνωρίζουν —ή όφειλαν να γνωρίζουν—, παραβιάζουν το δικαίωμα στη ζωή. Με άλλα λόγια, η ευθύνη του κράτους δεν ξεκινά μετά την καταστροφή. Ξεκινά πριν. Από την αδειοδότηση. Συνεχίζεται στον έλεγχο. Και φτάνει μέχρι την εφαρμογή μιας απόφασης κατεδάφισης.

Στην υπόθεση αυτή υπήρχαν ήδη έγγραφα που έλεγαν ξεκάθαρα ότι το κτίριο «πρέπει να κατεδαφιστεί». Ήταν γνωστό ότι οι άδειες ήταν σε σύγκρουση με τον νόμο και τους κανόνες της μηχανικής. Κι όμως, η διοίκηση επέλεξε να προχωρήσει σαν να μη συμβαίνει τίποτα. Αυτή η επιλογή άνοιξε τον δρόμο προς την τραγωδία. Αν οι άδειες δεν είχαν δοθεί, αν η κατεδάφιση είχε γίνει εγκαίρως, οι άνθρωποι για τους οποίους μιλάμε σήμερα δεν θα ήταν νεκροί.

Γιατί είναι τόσο κρίσιμη η δίκη των δημόσιων λειτουργών; Γιατί η αμέλειά τους δεν είναι ένα απλό «ανθρώπινο λάθος». Κάθε υπογραφή που μπαίνει στο όνομα του δημοσίου μπορεί να κρίνει, κυριολεκτικά, αν κάποιος θα ζήσει ή θα πεθάνει.

Ο φάκελος ξεγυμνώνει και τις βαθύτερες, δομικές παθογένειες: στατικές και μελέτες οπλισμένου σκυροδέματος εκτός αντισεισμικών κανονισμών, ανύπαρκτη επίβλεψη, παράνομοι όροφοι που ξεφύτρωσαν κόντρα στα σχέδια, αυθαιρεσίες που «ξεπλύθηκαν» με πολεοδομικές αμνηστίες, και την μετατροπή του κτιρίου από κατοικία σε ξενοδοχείο με πλαστές άδειες.

Η κατασκευή ξεκίνησε με τον κανονισμό του 1975 και συνεχίστηκε υπό τον κανονισμό του 1995, ακυρώνοντας στην πράξη την αρχική άδεια. Η ποιότητα του σκυροδέματος αλλοιώθηκε, προστέθηκε ασανσέρ, αλλά οι στατικοί υπολογισμοί δεν επικαιροποιήθηκαν ποτέ. Το κτίριο σπρώχτηκε, βήμα βήμα, προς την κατάρρευση.

Οι αυστηρές και πραγματικά αποτρεπτικές ποινές σε δημόσιους λειτουργούς στέλνουν ένα καθαρό μήνυμα σε όσους ασκούν εξουσία: οι ανθρώπινες ζωές δεν είναι αναλώσιμες — ούτε για το κέρδος, ούτε για το προσωπικό όφελος, ούτε για πολιτικές σκοπιμότητες. Αν αυτό το μήνυμα δεν σταλεί, η ατιμωρησία θα ριζώσει πιο βαθιά, η μάχη κατά του εγκλήματος θα αποδυναμωθεί και ο δρόμος προς τις επόμενες καταστροφές θα μείνει ορθάνοιχτος.

Αυτό το άρθρο δημοσιεύθηκε πρώτη φορά στις 20.01.2025

Πηγή: Η ΥΠΟΘΕΣΗ ISIAS ΠΟΥ ΕΓΙΝΕ ΤΑΦΟΣ: ΤΟ ΚΡΑΤΙΚΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗ ΖΩΗ