ΤΟΥ MERTKAN HAMIT
Ενώ ο Χριστοδουλίδης δηλώνει ότι δεν θέλει η Κύπρος να παρασυρθεί σε σύγκρουση εξαιτίας των βρετανικών βάσεων στο έδαφός της, ταυτόχρονα επιχειρηματολογεί υπέρ της βαθύτερης ένταξης της χώρας στη δυτική αμυντική αρχιτεκτονική μέσω ΝΑΤΟ και ΕΕ.
Ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης παραχώρησε συνέντευξη στο Bloomberg TV και, με εκείνη την ευφράδεια που φυτρώνει μόνο μπροστά στις κάμερες, δήλωσε ότι «όλα είναι στο τραπέζι» όσον αφορά το μέλλον των Βρετανικών Περιοχών Κυρίαρχων Βάσεων στην Κύπρο. Παράλληλα, τις χαρακτήρισε «κατάλοιπο αποικιοκρατίας». Εντυπωσιακό. Τίτλος για δημοσιογράφο, υλικό για ιστορικό.
Ας τολμήσουμε, όμως, να κάνουμε την προφανή ερώτηση που το Bloomberg TV ξέχασε να θέσει: τι σημαίνει ακριβώς η φράση «όλα είναι στο τραπέζι» όταν δεν διαθέτεις αποτρεπτική ισχύ, δεν έχεις χρονοδιάγραμμα, δεν έχεις νομική στρατηγική, και μάλιστα την ίδια εβδομάδα επιβεβαιώνεις την «ισχυρή σχέση» σου με το Λονδίνο;
Καλώς ήρθατε, αγαπητοί αναγνώστες, στην αγαπημένη κυπριακή παράδοση: την τέρψη της αντιαποικιακής ρητορικής χωρίς καμία πράξη εναντίον της αποικιοκρατίας…
Τι είπε ο Πρόεδρος…
Ο Χριστοδουλίδης έκανε μερικές αξιομνημόνευτες δηλώσεις αυτή την εβδομάδα. Ας τις αντιμετωπίσουμε με κάθε σοβαρότητα.
«Όταν τελειώσει η κρίση, πρέπει να βάλουμε τα πάντα στο τραπέζι, να συζητήσουμε από κοινού το μέλλον των βάσεων και να αποφασίσουμε από κοινού.»
Μετάφραση: Όταν κοπάσει η τρέχουσα περιφερειακή κρίση — κάτι που μπορεί να πάρει μήνες, χρόνια, ή να μην συμβεί ποτέ — η Κύπρος επιθυμεί να κάνει μια ευγενική κουβέντα με το Λονδίνο. Πιθανώς με τσάι.
«Δεν θέλουμε η χώρα μας να γίνει στόχος.»
Εύλογη και απολύτως δικαιολογημένη ανησυχία. Όταν οι βάσεις χρησιμοποιούνται για στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή — και δεν είναι η πρώτη φορά — η γεωγραφία της Κύπρου τη φυλακίζει σε θέση εξαιρετικής ευαλωτότητας. Το πρόβλημα είναι ότι η διατύπωση αυτής της ανησυχίας σε συνέντευξη της Bloomberg δεν είναι πολιτική. Είναι δημόσια έκφραση άγχους.
«Έχω ήδη συνομιλήσει με τον Πρωθυπουργό για ορισμένες εξελίξεις στη διαχείριση αυτής της κρίσης που δεν εγκρίνουμε.»
Έγινε συζήτηση. Για πράγματα που δεν ενέκρινε. Με τον Πρωθυπουργό της χώρας που κατέχει τις βάσεις. Και το αποτέλεσμα αυτής της συζήτησης… δεν έχει γνωστοποιηθεί στο κοινό. Αλλά να είστε σίγουροι: η συζήτηση έγινε. Λόγια ανταλλάχθηκαν. Ανησυχίες καταγράφηκαν. Πρακτικά τηρήθηκαν.
Τι λείπει;…
Η διάγνωση του Προέδρου δεν είναι αβάσιμη. Οι Περιοχές Κυρίαρχων Βάσεων είναι όντως κατάλοιπο αποικιοκρατίας. Αυτό δεν είναι μεταφορά ή πολιτική ρητορική· είναι νομικό και ιστορικό γεγονός. Όταν η Κύπρος ανεξαρτητοποιήθηκε το 1960, το Ηνωμένο Βασίλειο διατήρησε κυριαρχία σε περίπου τρία τοις εκατό του νησιού και, ως προϋπόθεση για τη σύσταση του κυπριακού κράτους, εξαίρεσε δύο στρατιωτικούς θύλακες από τα σύνορά του. Ο κυπριακός λαός δεν ρωτήθηκε ουσιαστικά για αυτό. Η αρχή του uti possidetis — που ορίζει ότι τα μετα-αποικιακά κράτη κληρονομούν τα σύνορα της αποικιακής εποχής όπως ήταν — παραβιάστηκε από την πρώτη μέρα.
Στη διδακτορική μου διατριβή για το δικαίωμα αυτοδιάθεσης στην Κύπρο, υποστήριξα ότι η μετα-αποικιακή διαδικασία της Κύπρου δεν ολοκληρώθηκε ποτέ πλήρως. Η Βρετανία χρησιμοποίησε τις απειλές διχοτόμησης και Ένωσης ως πολιτικό μοχλό πίεσης για να «εξασφαλίσει περιοχές κυρίαρχων βάσεων και να αποχωρήσει από την Κύπρο», αφήνοντας την κυπριακή κυριαρχία να «ασκείται με ιδιότυπο τρόπο» εξαρχής.
Ο Χριστοδουλίδης γνωρίζει αυτή την ιστορία — είναι πολιτικός με ιστορική παιδεία. Αλλά τη χρησιμοποιεί επιλεκτικά. Αυτό που λείπει δεν είναι η ρητορική. Είναι το νομικό πλαίσιο που θα τη στηρίξει.
Τρία πράγματα απουσιάζουν εντελώς από τη στάση του Προέδρου:
Πρώτον: Το προηγούμενο των Νήσων Τσάγκος. Η γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου του 2019 για τα Νησιά Τσάγκος έκρινε ότι το Ηνωμένο Βασίλειο παραβίασε το δικαίωμα αυτοδιάθεσης διαχωρίζοντας τα Τσάγκος από το Μαυρίκιο κατά την ανεξαρτητοποίηση, και ότι η Βρετανία ήταν υποχρεωμένη να τερματίσει τη διοίκησή της. Η δομική ομοιότητα με τις Περιοχές Κυρίαρχων Βάσεων είναι εκκωφαντική: πρόκειται για εδάφη αποκομμένα υπό άνισους όρους διαπραγμάτευσης για να εξυπηρετήσουν βρετανικά στρατιωτικά συμφέροντα κατά την ανεξαρτησία. Η Κυπριακή Δημοκρατία είχε καταθέσει γραπτή δήλωση σε εκείνη την υπόθεση, τονίζοντας το ζήτημα των Περιοχών Κυρίαρχων Βάσεων. Ενέταξε ο Χριστοδουλίδης αυτό το επιχείρημα σε επίσημη διεθνή νομική θέση; Προφανώς όχι — ή τουλάχιστον τίποτα δεν έχει γίνει γνωστό.
Δεύτερον: Ο ορισμός του «όλα στο τραπέζι». Περιλαμβάνει αυτό τη μεταβίβαση κυριαρχίας; Την επιστροφή της επικράτειας στη Δημοκρατία; Μοίρασμα εσόδων; Αναδιαπραγμάτευση μισθωτηρίου με ρήτρες αυτόματης λήξης; Κοινή διαχείριση; Αποζημίωση για τους 10.000 Κυπρίους που ζουν υπό βρετανική δικαιοδοσία μέσα στις βάσεις; Ο Πρόεδρος δεν λέει τίποτα από αυτά. Η φράση «όλα στο τραπέζι» είναι μια μαξιμαλιστικά ηχηρή διατύπωση, σχεδιασμένη ακριβώς για να μην δεσμεύεται σε τίποτα συγκεκριμένο.
Τρίτον: Η διάσταση των Τουρκοκυπρίων. Οι βάσεις βρίσκονται σε ένα μοιρασμένο νησί. Οποιαδήποτε αναδιαπραγμάτευση του πλαισίου των Βάσεων που αγνοεί το βόρειο τμήμα του νησιού και τη δική τους σχέση με αυτή την αποικιακή κληρονομιά ή θα μείνει στη μέση ή θα κινδυνεύσει να εργαλειοποιηθεί. Η αποικιακή ιστορία της Κύπρου δεν βιώθηκε μόνο από Ελληνοκυπρίους. Αυτή η σιωπή δεν είναι τυχαία· είναι πολιτική επιλογή. Και αποκαλύπτει πόσο αδύνατο είναι να συζητάς το μέλλον του νησιού ολιστικά όταν εξακολουθείς να σκέφτεσαι με τη λογική του «διαίρει και βασίλευε».
Η κίνηση στην ΕΕ…
Για να αποδώσουμε και τα εύσημα που αναλογούν: ο Πρόεδρος επιχειρεί να αξιοποιήσει δημιουργικά την τρέχουσα κρίση. Το να φέρει στο προσκήνιο το Άρθρο 42.7 της Συνθήκης ΕΕ — τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας — και να τοποθετήσει την Κύπρο ως αναντικατάστατο διαμεσολαβητή ΕΕ-Μέσης Ανατολής είναι πολιτικά εύστοχο. Αν η ΕΕ εννοεί σοβαρά την «στρατηγική αυτονομία», η Κύπρος διαθέτει πραγματική γεωγραφική και διπλωματική αξία που οι Βρυξέλλες ιστορικά έχουν υποτιμήσει.
Ωστόσο, στον πυρήνα αυτής της στρατηγικής κρύβεται μια οξεία αντίφαση. Ο Χριστοδουλίδης λέει ότι δεν θέλει η Κύπρος να παρασυρθεί σε σύγκρουση εξαιτίας των βρετανικών βάσεων, αλλά ταυτόχρονα ζητά βαθύτερη ένταξη στη δυτική αμυντική αρχιτεκτονική μέσω ΝΑΤΟ και ΕΕ. Οι δύο αυτές θέσεις δεν είναι αναγκαστικά αντιφατικές — αλλά απαιτούν στρατηγική συνέπεια που απουσιάζει παντελώς από τον τρέχοντα λόγο.
Δεν μπορείς να εμφανίζεσαι ως ένθερμος υποψήφιος ΝΑΤΟ και ταυτόχρονα να υποστηρίζεις ότι οι βάσεις είναι αποικιακό κατάλοιπο που απειλεί την κυριαρχία σου, χωρίς να εξηγείς πώς τα συμβιβάζεις αυτά τα δύο. Βέβαια, αν το σχέδιο είναι να αντικαταστήσεις τον βρετανικό αποικιακό μοχλό με τον συλλογικό μοχλό του ΝΑΤΟ — κάτι που θα μπορούσε να είναι ορθολογική επιλογή — κάποιος θα περίμενε να το πει ξεκάθαρα, χωρίς ρητορικές σβούρες.
Καταληκτικά…
Ο Χριστοδουλίδης δεν κάνει λάθος που φέρνει τις βάσεις στο προσκήνιο. Κάνει λάθος στο πώς το κάνει: με λογική συνέντευξης Τύπου, όχι διαπραγματεύσεων. Να αποκαλείς κάτι «κατάλοιπο αποικιοκρατίας» στο Bloomberg TV δεν κοστίζει τίποτα. Να αναπτύσσεις νομική στρατηγική, να χτίζεις διεθνείς συμμαχίες, να αξιοποιείς το προηγούμενο των Τσάγκος, να ορίζεις τι θέλει επιτέλους η Κύπρος και να είσαι ειλικρινής για τη διάσταση των Τουρκοκυπρίων — αυτά κοστίζουν πολιτικό κεφάλαιο και πνευματικό θάρρος.
Οι βάσεις βρίσκονται στην ατζέντα, υπό διάφορες μορφές, από το 1960. Αν το μόνο απτό αποτέλεσμα αυτής της στιγμής είναι μια συνέντευξη στο Bloomberg και η υπόσχεση ότι «όλα είναι στο τραπέζι», θα μείνουν στην ατζέντα και το 2026.
Όπως έγραφε κάποτε ο Έντουαρντ Σαΐντ, η ιστορία έχει βάρος. Διαμορφώνει νομικούς ισχυρισμούς. Διαμορφώνει το τι είναι εφικτό. Να αναγνωρίζεις αυτό το βάρος στη γλώσσα δελτίων Τύπου δεν είναι το ίδιο με το να το αντιμετωπίζεις στη γλώσσα του διεθνούς δικαίου.
Αυτό το άρθρο δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στις 25.03.2026
Πηγή: ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑ: Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΝΑ ΛΕΣ ΤΑ ΠΑΝΤΑ ΚΑΙ ΝΑ ΜΗΝ ΥΠΟΣΧΕΣΑΙ ΤΙΠΟΤΑ
