Başarısızlık öngörüldüğünde, iyimserlik mazerete dönüşme riskini taşır.
Kıbrıs sorunu söz konusu olduğunda, tuhaf bir siyasi paradoksa iyice aşina hale geldik: ilerleme şansı zayıf olsa dahi iyimserlik beyanları katlanarak artabiliyor. Her toplantı bir fırsat, her öneri bir inisiyatif ispatı olarak sunuluyor ve her olası başarısızlık için önceden hazırlanmış bir açıklama geliyor—bizim tarafımız ilerleme istedi, ancak karşı taraf yanıt vermedi. Nadiren açıklanan şey ise, liderliğin istediğini söylediği anlaşmayı sağlamak için tam olarak ne yaptığı, hangi riskleri tespit ettiği ve bunları nasıl ele almaya çalıştığıdır.
Son birkaç gündür Politis’te yer alan haberler, belirli bir olasılığı ortaya koydu: Haspolat’ta, Pirgo üzerinden Kiracıköy–Eylence bağlantısında, Luricina–Limya’da ve Gambo–Karavostasi bölgesinde dört geçiş noktası. Mayın temizleme çalışmalarıyla birlikte böyle bir paket, sürecin bir sonraki adımı için gerekli koşulları yaratabilir. Ancak istişareler ve uzlaşmalar, nihai bir anlaşma ile aynı şey değildir; kamuoyundaki tartışmalar bu önemli farkı ne kadar sık göz ardı etse de.
Bu kırılgan ortama, Büyük Deniz İnterkonnektör Hattı ile ilgili araştırmaların yeniden başlatılmasına yönelik bir Yunan Navtex bildiriminin önceden duyurulması da ekleniyor. Atina, bildirimin yayınlanmasının an meselesi olduğunu teyit ederken, Politis gazetesi, Yorgos Gerapetritis’in, çalışmaları engellemeye yönelik herhangi bir girişimde bulunulması halinde operasyonel bir yanıt verileceği yönündeki açıklamalarına Türk medyasının sert tepki gösterdiğini bildirdi. Burada netlik önemlidir: Türk basınının tepkisi, Ankara’nın geçiş noktaları konusunda otomatik olarak resmi bir karar aldığı anlamına gelmez. Ancak bu tepki, bir anlaşma ihtimalinin giderek daha belirsiz hale geldiği bir ortamı yansıtmaktadır.
İşte bu noktada, Cumhurbaşkanı Hristodulidis’in, yaklaşan Yunan duyurusundan haberdar olduğu halde — ve Türkiye’den olumsuz bir tepki beklediği halde — geçiş noktaları konusunda olumlu tutumunu ilan ettiği yönündeki haberler özel bir önem kazanmaktadır. Eğer bu doğrulanırsa, ortaya çıkan soru bir başka yanlış hesaplamadan daha ciddidir. Cumhurbaşkanı, anlaşma için mevcut fırsat penceresini gerçekten değerlendirmeye mi çalışıyordu, yoksa Türkiye’nin tepkisinin onu anlaşmayı fiilen uygulamak zorunda kalmaktan kurtaracağı umuduyla, sadece rızasının kayıt altına alınması yeterli miydi?
Henüz doğrulanması gereken bilgiler, niyetin ispatı olarak değerlendirilemez. Ancak somut bir cevap talep edilebilir ve edilmelidir: Lefkoşa, Yunanistan’ın planlarından ne zaman haberdar edildi, bunun Holguín’in çabaları üzerindeki olası etkisini nasıl değerlendirdi, ve önceden hangi istişareler yapıldı? Atina ile Lefkoşa arasındaki koordinasyondan söz etmek, ancak sonuçların değerlendirilmesi ve riskleri yönetme stratejisini içerdiğinde anlam kazanır. Aksi takdirde, bu durum bir güvence verme ritüeline indirgenir — kamuoyuna yönelik açıklamalarda yararlı olsa da, kritik kararlar alınması gerektiğinde yetersiz kalır.
Kıbrıslıların hareket özgürlüğünü elektrik kablosu konusundaki anlaşmazlıkla ilişkilendirme yönündeki herhangi bir kararın tüm sorumluluğu elbette ki Türkiye üzerindedir. İnsanların hareketliliği, meşru bir şekilde başka amaçlar için bir baskı aracı haline getirilemez. Ancak tam da bu nedenle, kendi liderliğimizin böyle bir ilişkilendirmeyi önlemek için nasıl çalıştığını gösterme yükümlülüğü vardır. Türkiye’nin olumsuz tepki vereceğini öngörmek, diplomatik çaba gösterme yükümlülüğünü doğurur. Başarısızlık sonrasında sunulacak açıklamayı hazırlamak tek başına yeterli değildir.
Eğer gerçekten bir anlaşma fırsatı olsaydı, temel siyasi sorumluluk, uzlaşma alanlarını kesinleştirmek, geriye kalan çözülmemiş konuları netleştirmek ve süreci dış şoklardan korumak için çaba göstermeyi gerektirirdi. Hangi metinle? Hangi takvimle? Hangi pratik adımlarla? Birleşmiş Milletler ile nasıl bir koordinasyonla? İşte bunlar siyasi iradenin ölçütleridir. “Olumluyum” şeklindeki genel bir beyanın bedeli oldukça düşüktür; özellikle de bunu söyleyen kişi, gerçek bir anlaşmanın getireceği tepkilerle asla yüzleşmek zorunda kalmayacağına inanıyorsa.
Ayrıca tutarlılık konusunda içsel bir test de söz konusudur. Dilliarga’daki topluluklar, Cumhurbaşkanı’nın Koççina geçiş noktasında ilerleme kaydedilmediği sürece diğer geçiş noktalarının açılmayacağına söz verdiğini belirtiyor ve bu geçiş noktasının Kambos güzergâhıyla değiştirilme olasılığına itiraz ediyorlar. Bu iddia, Cumhurbaşkanı’ndan net bir yanıt gerektirir. Bununla birlikte, farklı kitlelere verilen vaatlerin, hiçbir müzakerenin aynı anda karşılayamayacağı beklentileri ne kadar kolay yaratabileceğini de göstermektedir. Ve bu yaşandığında, bedelini ödeyenler vatandaşlardır.
Çünkü geçiş noktaları günlük yaşamı etkiliyor: işe gidiş gelişler, hizmetlere erişim, aileyle temas, ekonomik faaliyetler ve iki topluluk arasındaki iletişim imkânları. Bu geçiş noktalarının açılmasına ilişkin müzakerelerin aylarca sürmüş olması, sınırlı da olsa pratik sonuçlar elde etme kabiliyeti konusunda başlı başına endişe uyandırmalıdır. Her pratik düzenleme ulusal prestijin sınanma noktası haline geldiğinde, ataletsizlik kalıcı hale gelir. Liderler argümanlarını değiştirmezken, insanlar aynı kuyruklarda, aynı barikatların önünde beklemeye devam eder.
Holguín’in çabası, nihayetinde gerçekten uygulanabilir taahhütler ve müzakerelere giden inandırıcı bir yol açıp açmadığına göre değerlendirilecektir. Bu fırsat da kaçırılırsa, sorumluluğun kimde olduğu sorusu, atılan tüm adımlar ve alınan tüm kararlar dizisini incelemeyi gerektirir. Kim neyi önerdi? Kim hangi şartları kabul etti? Yeni engeller ne zaman ortaya çıktı ve bunların üstesinden gelmek için ne yapıldı? Diplomatik gizlilik, müzakere sürerken süreci korur. Ancak sonuçlarına ilişkin hesap verme yükümlülüğüne karşı kalıcı bir kalkan haline gelemez.
Nihayetinde Hristodulidis, olumlu tutumunun geçiş noktalarını serbestleştirip müzakerelere giden bir yol açıp açmayacağına göre değerlendirilecektir. Türk tarafının tepkisinin önceden tahmin edildiğine dair haberler doğruysa, bu tahminin yanlış olduğunu kanıtlamak için hangi adımları attığını açıklamalıdır. Aksi takdirde, iyimserliği bir mazeret hazırlığı olarak algılanma riskiyle karşı karşıya kalır.
Kıbrıs ise, iktidardakilerin sadece karşı tarafın suçlu olduğunu kanıtlamayı bir başarı olarak gördüğü, bölünmenin ise kesintisiz bir şekilde devam ederek sahada yeni gerçekler yaratmaya devam ettiği bir siyasi kültür için hali hazırda ağır bedeller ödemiştir.
Kaynak: GEMİ KAZASINDAN ÖNCEKİ MAZERET
