Όταν ένα πλοίο βυθίζεται, δεν πρέπει να στρέφουμε το βλέμμα μας μόνο στον καπετάνιο ή στο πλήρωμα, αλλά σε ολόκληρη την ιεραρχία που το έστειλε στο ταξίδι του.
Το να μαθαίνεις ότι ένας αγαπημένος σου άνθρωπος αγνοείται είναι, από μόνο του, ένας απερίγραπτος πόνος. Ωστόσο, αυτός ο πόνος γίνεται ακόμη πιο αβάσταχτος σε μια κατάσταση όπου ο αριθμός των αγνοουμένων αλλάζει από ώρα σε ώρα, όπου οι οικογένειες ακούνε διαφορετικό αριθμό σε κάθε ανακοίνωση και όπου περιμένουν, διχασμένες ανάμεσα στην ελπίδα και τον φόβο.
Φυσικά, προτεραιότητά μας σήμερα είναι να εντοπίσουμε τους αγνοούμενους, να διασφαλίσουμε τη διάσωση των τραυματιών και να παρέχουμε στις οικογένειες ακριβείς, τακτικές και αξιόπιστες πληροφορίες.
Ωστόσο, εν μέσω αυτής της τεράστιας θλίψης, έχουμε μια άλλη ευθύνη: να μην επιτρέψουμε η αλήθεια να μείνει ημιτελής. Διότι αυτή η καταστροφή δεν είναι ένα ζήτημα που μπορεί να αποδοθεί σε λίγα άτομα και να κρυφτεί κάτω από το χαλί λίγες μέρες αργότερα.
***
Αυτό το περιστατικό, που παραβίασε το δικαίωμα στη ζωή, ξεκίνησε πολύ πριν τη στιγμή που το πλοίο άρχισε να παίρνει νερό – κατά τη διάρκεια μιας επισκευής, μιας επιθεώρησης, της χορήγησης μιας παράνομης άδειας, μιας έλλειψης που παραβλέφθηκε ή αγνοήθηκε, ή σε οποιοδήποτε στάδιο όπου κάποιος είπε: «Όλα θα πάνε καλά». Είναι ακριβώς το καθήκον της έρευνας να το φέρει αυτό στο φως.
Οι ενέργειες του πλοιάρχου και του πληρώματος θα διερευνηθούν, φυσικά. Ωστόσο, αν περιορίσουμε την έρευνα αποκλειστικά σε αυτή την πτυχή, θα εξετάζουμε μόνο ένα κομμάτι της αλήθειας.
Διότι δεν είναι ο πλοίαρχος από μόνος του που στέλνει ένα πλοίο στη θάλασσα. Υπάρχει ο πλοιοκτήτης. Υπάρχει ο διαχειριστής. Υπάρχουν οι υπεύθυνοι για τα τεχνικά θέματα. Υπάρχουν εκείνοι που αναλαμβάνουν τη συντήρηση. Υπάρχουν εκείνοι που διενεργούν τις επιθεωρήσεις. Υπάρχουν εκείνοι που εκδίδουν τα πιστοποιητικά. Και, τελικά, υπάρχει ένας διοικητικός μηχανισμός που εξουσιοδοτεί ένα πλοίο να σαλπάρει.
Τις τελευταίες δύο ημέρες κυκλοφορούν πληροφορίες ότι το πλοίο είχε εμπλακεί σε ατύχημα πριν από χρόνια και στη συνέχεια επισκευάστηκε, ότι η τελευταία τεχνική επιθεώρησή του πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 2026 και ότι οι απαραίτητες άδειες πλεύσης ήταν σε ισχύ. Ταυτόχρονα, η ρωγμή στην πλώρη του πλοίου, τα προβλήματα που φέρεται να προέκυψαν κατά τη διάρκεια της εκκένωσης, καθώς και η συμπεριφορά του πληρώματος έχουν επίσης τεθεί ως θέματα προς διερεύνηση.
Σε αυτό το στάδιο, δηλώσεις όπως «υπήρχαν οι απαραίτητες άδειες» ή «δεν υπήρχαν προβλήματα με τις νομικές διαδικασίες» δεν αρκούν για να αποκαλυφθεί η αλήθεια. Κάθε φορά που ανακύπτει σοβαρή συζήτηση σχετικά με την εποπτεία σε αυτή τη χώρα, μας παρουσιάζεται το ίδιο είδος άμυνας.
Άρα, τελειώνει το θέμα απλώς και μόνο επειδή υπήρχαν οι άδειες; Όχι. Η απλή ύπαρξη μιας άδειας δεν αποδεικνύει αυτόματα ότι εκδόθηκε σύμφωνα με τη σωστή διαδικασία.
Η ύπαρξη μιας τεχνικής έκθεσης δεν αποδεικνύει ότι η επιθεώρηση στην οποία βασίζεται η έκθεση ήταν επαρκής.
Η ύπαρξη ενός πιστοποιητικού δεν αποκλείει τη συζήτηση για το αν η επιτόπια επιθεώρηση διεξήχθη όπως απαιτείται.
Ακριβώς εδώ μπαίνει στη συζήτηση ο νόμος.
Επιπλέον, ειδικά σε μια περίοδο όπου η ανικανότητα, η έλλειψη εποπτείας και η επαγγελματική αμέλεια έχουν σχεδόν γίνει συνήθεια στη διοίκηση, η φράση «είχαν τις άδειες» θα έπρεπε να μας ωθεί να θέτουμε περισσότερα ερωτήματα αντί να μας καθησυχάζει.
Γιατί μερικές φορές μια καταστροφή δεν προέρχεται από ένα μόνο μεγάλο λάθος. Προκύπτει από μια σειρά μικρών παραλείψεων που συσσωρεύονται η μία πάνω στην άλλη. Ο ένας δεν το παρατηρεί. Ο άλλος δεν ρωτάει. Ένας τρίτος δίνει την έγκρισή του. Μια αδυναμία παραβλέπεται. Τελικά, όλες αυτές οι παραλείψεις συγκλίνουν και στοιχίζουν μια ανθρώπινη ζωή.
***
Αυτό που αποκαλύφθηκε την πρώτη κιόλας ημέρα της έρευνας έχει μεγάλη σημασία. Αν και η αστυνομία είχε εκδώσει εντάλματα σύλληψης για συνολικά 16 άτομα την προηγούμενη ημέρα, το γεγονός ότι μόνο εννέα οδηγήθηκαν ενώπιον του δικαστηρίου εκείνο το πρωί, ωθώντας το δικαστήριο να ζητήσει να παραπεμφθούν και οι υπόλοιποι, δεν αποτελεί απλώς διαδικαστικό ζήτημα.
Στη συνέχεια, η εντολή να παραπεμφθούν στο δικαστήριο άτομα, μεταξύ των οποίων αξιωματούχοι της Αρχής Λιμένων και μέτοχοι της εταιρείας, και να ξεκινήσει αμέσως έρευνα για πέντε από αυτούς, αποτελεί σημαντική δικαστική οδηγία.
Ο στόχος δεν είναι να κηρυχθούν συλλογικά ένοχοι. Ακριβώς το αντίθετο. Πρέπει να καθιερωθεί μια διαδικασία στην οποία κανείς δεν θεωρείται ένοχος εκ των προτέρων, αλλά ούτε και αποκλείεται από την έρευνα απλώς λόγω του αξιώματός του, του ρόλου ή της θέσης του.
Αυτό ακριβώς συνεπάγεται η δικαστική διαβεβαίωση.
***
Ενώ όλα αυτά εξελίσσονται, υπάρχει ένα άλλο ζήτημα που με προβληματίζει ιδιαίτερα. Αμέσως μετά από μια καταστροφή, ένα από τα πιο θεμελιώδη καθήκοντα του κράτους είναι η παροχή αξιόπιστων πληροφοριών. Πόσα άτομα έχουν διασωθεί; Πόσα έχουν χάσει τη ζωή τους; Πόσα εξακολουθούν να αγνοούνται; Από πού και από ποιον θα ενημερωθούν οι οικογένειες;
Όλα αυτά τα ερωτήματα είναι ουσιώδη για τη διαχείριση μιας κρίσης.
Ωστόσο, σε μια κατάσταση όπου ακόμη και ο αριθμός των αγνοουμένων μεταβάλλεται και οι άνθρωποι που περιμένουν νέα για τους αγαπημένους τους βρίσκονται σε κατάσταση αβεβαιότητας, δεν θεωρώ σωστό ο αρμόδιος υπουργός, ο Ερχάν Αρικλί, να κοινοποιεί στο κοινό τα πιστοποιητικά ταξινόμησης, συμμόρφωσης και πλοιάρχου του πλοίου.
Διότι τα εν λόγω έγγραφα αποτελούν ήδη αντικείμενο της έρευνας. Ο υπουργός μπορεί να πει: «Τα έγγραφα υπάρχουν». Ωστόσο, ο υπουργός δεν μπορεί να προσδιορίσει τη νομική και τεχνική εγκυρότητα του εν λόγω εγγράφου. Ούτε εγώ μπορώ. Και σίγουρα δεν μπορούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Αυτό αποτελεί θέμα ανεξάρτητης έρευνας και δικαστικής διαδικασίας, η οποία θα εξετάσει όλα τα αποδεικτικά στοιχεία.
Επιπλέον, η δημοσιοποίηση μιας έκθεσης δεν αποδεικνύει ότι όσοι την συνέταξαν, ή όσοι ενήργησαν βάσει αυτής, έχουν εκπληρώσει πλήρως τα καθήκοντά τους.
Αυτό που πρέπει να κάνουν οι πολιτικές αρχές σε αυτό το στάδιο δεν είναι να προσπαθούν να απαλλαγούν από τις ευθύνες τους, αλλά να διασφαλίσουν ότι η έρευνα θα προχωρήσει ανεμπόδιστα. Με άλλα λόγια, ο ρόλος του κράτους δεν είναι να υπερασπιστεί τον εαυτό του, αλλά να διαχειριστεί την κρίση.
Πρέπει να διερευνηθούν οι πράξεις ή οι παραλείψεις όλων όσων συνδέονται με το περιστατικό — από τον πλοίαρχο μέχρι το πλήρωμα, από τα στελέχη της εταιρείας μέχρι τους μετόχους, και από τους υπεύθυνους για τη συντήρηση και τα τεχνικά θέματα μέχρι τους δημόσιους λειτουργούς που εμπλέκονται στις διαδικασίες επιθεώρησης και αδειοδότησης.
Ανεξάρτητα από το πού, σε ποιον ή σε ποια αρχή οδηγεί το ίχνος.
***
Μια άλλη διάκριση δεν πρέπει να παραβλεφθεί. Η ποινική ευθύνη δεν είναι το ίδιο με την πολιτική ευθύνη.
Το γεγονός ότι ένας υπουργός δεν έχει διαπράξει ποινικό αδίκημα δεν σημαίνει ότι δεν φέρει καμία πολιτική ευθύνη.
Εάν το ρυθμιστικό σύστημα του κράτους έχει αποτύχει, εάν δεν υπάρχει συντονισμός μεταξύ των θεσμικών οργάνων, εάν δεν έχουν πραγματοποιηθεί οι απαραίτητοι ελέγχοι ή εάν δεν ήταν δυνατό να παρασχεθούν ακριβείς πληροφορίες στις οικογένειες κατά τη διάρκεια της κρίσης, όλα αυτά έχουν ξεχωριστές πολιτικές συνέπειες.
Ο υπουργός Ερχάν Αρικλί δηλώνει: «Θα παραιτηθώ αν χρειαστεί». Το ζήτημα εδώ δεν είναι να κρυφτεί κανείς πίσω από τη φράση «αν χρειαστεί». Η πολιτική ευθύνη δεν μπορεί να συνδέεται αποκλειστικά με το αποτέλεσμα μιας ποινικής καταδίκης που ενδεχομένως θα εκδώσει κάποτε ένα δικαστήριο.
***
Το μεγαλύτερο λάθος που θα μπορούσε να γίνει μετά από αυτή την καταστροφή είναι να κατευθυνθεί η οργή του κοινού προς μερικά άτομα και να κλείσει εκεί η υπόθεση. Η δικαιοσύνη δεν επιτυγχάνεται με τον εντοπισμό μερικών εξιλαστήριων θυμάτων.
Ούτε είναι στόχος να βρεθούν όσο το δυνατόν περισσότεροι άνθρωποι στο εδώλιο. Στόχος είναι να αποκαλυφθεί ολόκληρη η αλήθεια.
Μια διεξοδική έρευνα που πρέπει να διεξαχθεί σήμερα και η επακόλουθη δίκη δεν αφορούν απλώς τον απολογισμό του παρελθόντος. Είναι επίσης απαραίτητες για να διασφαλιστεί ότι αύριο δεν θα πεθάνουν και άλλοι άνθρωποι με τον ίδιο τρόπο.
Αυτό οφείλουμε σε όσους έχασαν τη ζωή τους. Αυτό οφείλουμε στους τραυματίες. Αυτό οφείλουμε στις οικογένειες που περιμένουν ένα τηλεφώνημα, των οποίων τα μάτια δεν μπορούν να ξεκολλήσουν από τη θάλασσα στο λιμάνι.
Και αυτό είναι το καθήκον μας απέναντι σε αυτή την κοινωνία.
Αν δεν έχουν καμία πρόθεση να αναλάβουν πολιτική ευθύνη, τότε τουλάχιστον θα πρέπει να αποσυρθούν από τη δικαστική διαδικασία.
Αντί να προσπαθούν να απαλλαγούν από τις ευθύνες τους, θα πρέπει να σταθούν στο πλευρό των οικογενειών.
Θα πρέπει να κινητοποιήσουν όλους τους διαθέσιμους πόρους για τον εντοπισμό των αγνοουμένων.
Πρέπει να παρέχουν ακριβείς πληροφορίες.
Πρέπει να επιτρέψουν στην αστυνομία, στην εισαγγελία και στα δικαστήρια να εκτελέσουν τα καθήκοντά τους χωρίς καμία πολιτική παρέμβαση. Αν δεν μπορούν καν να το κάνουν αυτό, θα πρέπει τουλάχιστον να έχουν την ευθιξία να παραιτηθούν.
Διότι σε έναν τόπο όπου άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, όπου υπάρχουν τραυματίες και όπου οι οικογένειες εξακολουθούν να περιμένουν τους αγαπημένους τους χωρίς να φύγουν το βλέμμα τους από τη θάλασσα, έχει έρθει η ώρα όχι για άμυνα, αλλά για αλήθεια, λογοδοσία και ανάληψη ευθύνης για τις πράξεις του καθενός.
