Μια διαδήλωση, γυναίκες, τη δεκαετία του ενενήντα…
Κρατούν ένα πανό στα τουρκικά και στα ελληνικά. «Barış» και «Ειρήνη»…
Δύο γλώσσες που δεν μεταφράζουν η μία την άλλη. Απλώς συμπληρώνουν η μία την άλλη.
Ένα λευκό περιστέρι…
Πετά…
Στα πρώτα μου χρόνια στη δημοσιογραφία…
Τη Σεβγκιούλ Ουλουντάγ την πρωτογνώρισα τότε.
Δημοσιογράφος, ακτιβίστρια…
Και τότε το συνειδητοποίησα. Τόσο την αφοσίωσή της στη δημοσιογραφία όσο και τον κοινό αγώνα για μια κοινή πατρίδα, μαζί...
Χρονιά 2001.
Στη Γενί Ντουζέν.
Από την αίθουσα σύνταξης ακούεται γέλιο, σαν φωνή διαδήλωσης.
«Τι κάνεις εδώ;»
«Παίρνω το τηλεγράφημα του πρακτορείου, το επεξεργάζομαι, κάνω και καμιά μετάφραση, φωνάζω κιόλας… δεν σου αρέσει;»
Γέλια πάλι. Δεν κάθεται στιγμή ήσυχη.
Μένουμε μόνοι μας.
«Είσαι ευτυχισμένη;» τη ρωτώ.
«Πολύ βαρετό…»
Είμαι νεαρός συντάκτης. Μόλις έχω μπει σε μια νέα εφημερίδα. Απέναντί μου έχω μια πραγματική καταιγίδα.
«Τι θέλεις να κάνεις;»
Τα μάτια της φωτίζονται.
«Αύριο θα έρθω, θα σου πω» λέει και φεύγει γελώντας δυνατά.
«Θέλω να μιλήσω με τους συγγενείς των αγνοουμένων… Θέλω να ξεκινήσω μια σειρά ρεπορτάζ…»
Η πρώτη σειρά άρθρων: «Τα στρείδια που έχασαν το μαργαριτάρι τους».
Το μαργαριτάρι: το παιδί που χάθηκε, ο σύζυγος, η αδελφή, ο αδελφός…
Το στρείδι: οι συγγενείς που κουβαλούν μέσα τους τον πόνο για χρόνια, ζώντας μαζί του…
Και όσο προχωρά αυτή η πρώτη σειρά, αρχίζουν να φτάνουν τηλεφωνήματα. Νέες πληροφορίες, εντοπισμοί, φήμες για ταφές, συγγενείς, φωνές, κραυγές, οδυρμοί…
Μια νέα αναμέτρηση με την αλήθεια.
Η Σεβγκιούλ πια γράφει μόνο για τους αγνοουμένους στην εφημερίδα. Τους αναζητά παντού.
Από τη Λεμεσό ως τη Γαλάτεια, από τη Λάπηθο ως την Μόρφου... από την Πάφο ως το Παλαίκυθρο... από τη Κοφίνου ως την Άσσια…
Και οι ιστορίες δεν είναι ποτέ μόνο για τους αγνοούμενους...
Φέρνει κοντά ανθρώπους που βρέθηκαν απέναντι στον πόλεμο, αλλά ο ένας προστάτεψε τον άλλο. Τον φύλαξε. Τον αγκάλιασε. Και τους ξαναφέρνει κοντά, χρόνια μετά.
Μέσα από τη Σεβγκιούλ μαθαίνουμε ιστορίες για παιδιά που χάθηκαν, συζύγους που υποχρεώθηκαν να αναβάλουν τα όνειρα τους, μητέρες και πατέρες που δεν ξαναγέλασαν ποτέ όπως πριν, καρδιές που έμειναν για πάντα ραγισμένες...
Το τηλέφωνό της γίνεται γραμμή καταγγελιών.
Τα κείμενά της δημοσιεύονται και στον βορρά και στον νότο.
Τηλεφωνούν από παντού. Από τον βορρά και από τον νότο.
Άλλος δίνει πληροφορία για ταφή. Άλλος ομολογεί μέσα σε λυγμούς έναν φόνο. Άλλος απειλεί.
Η Σεβγκιούλ βγάζει στο φως τις ανθρώπινες ιστορίες πίσω από κάθε χαμένη ζωή.
Επιμένει να μένουν οι ταφές στην επικαιρότητα. Να προχωρούν οι ανασκαφές. Να βγαίνει από το χώμα μαζί και ο πόνος της Κύπρου.
Αυτό το νησί κουβαλά σε κάθε σπιθαμή του τη ντροπή του πολέμου.
Με κάθε οικογένεια αγνοουμένων αναλαμβάνει ένα ακόμα βάρος πένθους. Και η Σεβγκιούλ δεν λογαριάζει απειλές ούτε πιέσεις.
Μέσα από εκείνη, μοιραζόμαστε τον πόνο του Χουσεΐν Ρουστέμ Ακάνσοϊ και του Πέτρου Σουππουρή που έχασαν ολόκληρες τις οικογένειές τους... Τον υπολοχαγό Εζέλ που έσωσε τέσσερις οικογένειες... Τον Νέντι Ζανέτου που ξανακλαίμε... Τη μάνα Αϊσέ που έχασε τρία παιδιά—συμπεριλαμβανομένων διδύμων—στην ίδια επίθεση... Τη Μαρία από την Κυθρέα που έχασε γονείς και δύο αδέλφια... Τη Σεβιλάι από το Τρίκωμο, την Κατερίνα από τη Λάρνακα, τη Λέιλα από το Μαρί, τον Χρήστο από το Δάλι... Ένα πηγάδι... Μια ρίζα αμυγδαλιάς... Οι ρίζες μιας συκιάς δίπλα στη θάλασσα... Η αυλή ενός νοσοκομείου, ένα στρατόπεδο... Τόσα πολλά όνειρα, τόση νοσταλγία... Τόσοι πολλοί αγνοούμενοι, τόσες πολλές δολοφονίες... Τόσες πολλές ανθρώπινες ζωές...
Και πάντα η ίδια ευχή της Σεβγκιούλ:
«Τώρα, πρέπει να παραμείνουμε σε εγρήγορση απέναντι σε κάθε πρόκληση και κάθε σύγκρουση, ώστε να μην ξαναχυθεί αίμα σε αυτή τη γη... Δεν πρέπει να επιτρέψουμε στα γεγονότα να μας επιστρέψουν εκεί... Πρέπει να σταματήσουμε τον ακραίο εθνικισμό πριν αναπτυχθεί και ριζώσει...»
Χρονιά 2019.
Ανακοινώνουμε, μαζί με τον φίλο μου Διονύση Διονυσίου, την υποψηφιότητα της Σεβγκιούλ Ουλουντάγ για το Νόμπελ Ειρήνης.
«Η Σεβγκιούλ Ουλουντάγ προτείνεται για το Νόμπελ Ειρήνης για τη συμβολή της στο ζήτημα των αγνοουμένων, για την προώθηση της δημοκρατικής διαχείρισης των κοινωνικών ζητημάτων και για τον ρόλο της στην καλλιέργεια αμοιβαίας κατανόησης ανάμεσα στις δύο κοινότητες. Η πολυετής δράση της για την ειρήνη στην Κύπρο τιμάται με αυτή την υποψηφιότητα».
Και λαμβάνει βραβεία σε όλο τον κόσμο...
Ένα απόγευμα του Ιουνίου του 2026.
Γενικό Νοσοκομείο, νότια Λευκωσία.
Δωμάτιο 25.
Δευτέρα.
Δίπλα μου ο φίλος μου, πρόεδρος της Ένωσης Συντακτών Κύπρου, Γιώργος Φράγκος.
Περπατάμε σφιγμένοι. Σιωπηλοί. Με τον κόμπο στον λαιμό.
Είναι με μάσκα οξυγόνου.
«Σεβγκιούλ…»
Κοίτα με, σε παρακαλώ…
Δάκρυα γεμίζουν τα μάτια μου.
Κόμπος στον λαιμό.
Και τότε ανοίγει τα μάτια της.
Βγάζει η ίδια τη μάσκα.
Και μου λέει τα πιο όμορφα λόγια που άκουσα στη ζωή μου:
«Είσαι μοναδικός…»
Μια ματιά απερίγραπτη. Λυπημένη. Και ταυτόχρονα χαμογελαστή.
Η νοσοκόμα φέρνει σούπα.
«Θέλεις να σου δώσω;»
Σαν παιδί εκείνη τη στιγμή.
«Έλα, άλλη μια κουταλιά αν μας αγαπάς…»
«Μια κουταλιά, για την πατρίδα μας…»
«Έλα, Σεβγκιούλ…»
Την είχαμε ήδη αποχαιρετήσει.
Πόσο δύσκολο είναι το «αντίο».
Σαν θάνατος.
«Βοηθήστε τους ανθρώπους» είχες πει φεύγοντας.
Και τώρα εκατοντάδες συγγενείς αγνοουμένων κλαίνε για σένα, Σεβγκιούλ.
Πάλι ελληνικά και τουρκικά μοιρολόγια για την ίδια γυναίκα. Στην ηρωίδα των άγραφων ιστοριών.
Εσύ που για χρόνια έψαχνες τη ζωή μέσα σε χώμα ποτισμένο με αίμα. Που πάλεψες να μετατρέψεις το μίσος στις καρδιές σε αγάπη.
Τι έργο ήταν αυτό...
Τι καρδιά...
Δεν υπάρχει αγκαλιά αρκετά μεγάλη για να κρατήσει τον χρόνο, Σεβγκιούλ...
Ήσουν η πιο σταθερή δύναμη επαναπροσέγγισης ανάμεσα στις κοινότητες... Πάντα στην πρώτη γραμμή του αγώνα των γυναικών…
Αυτό το νησί έχασε τη σπουδαιότερη δημοσιογράφο των τελευταίων πενήντα χρόνων. Μια πέννα αφοσιωμένη στην Κύπρο…
Χάσαμε μια φίλη: εξαιρετική, ακούραστη, σοφή, ασταμάτητα περίεργη και βαθιά ερωτευμένη με την ειρήνη…
Οι τραυματισμένοι και πενθούντες άνθρωποι αυτού του τόπου μοιάζουν τόσο πολύ μεταξύ τους… Τα θύματά του μοιάζουν μεταξύ τους… Όπως και οι θύτες και οι δολοφόνοι του μοιάζουν μεταξύ τους…
Στην ερευνητική δημοσιογραφία της Σεβγκιούλ, στην ίδια την πράξη της δημοσιογραφίας, ποτέ δεν υπήρξε οργή, ποτέ εκδίκηση, υπήρχε πάντα ελπίδα.
Και τώρα...
Ένα δέντρο γέρνει στο χώμα.
Σε κάθε κλαδί του, αυτή η πατρίδα.
Τώρα…
Ένα λευκό περιστέρι.
Πετά.
Και μια ολόκληρη κοινωνία την αποχαιρετά.
Σε κάθε γλώσσα.
Σε κάθε μνήμη.
Σε κάθε πόνο.
Σεβγκιούλ, τώρα είσαι η απώλεια όλων μας.
