Είναι αδιαμφισβήτητο ότι οι δύο κοινότητες στην Κύπρο χρειάζεται να εμπιστευθούν περισσότερο η μία την άλλη.
Γι’ αυτό είναι απαραίτητο να αποφεύγονται κινήσεις που υπονομεύουν την εμπιστοσύνη και να ενισχυθούν τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης.
Μέχρι εδώ συμφωνούμε.
Όμως, νομίζω ότι το πραγματικό ζήτημα αρχίζει ακριβώς εδώ.
Διότι, ενώ όλοι γνωρίζουν πολύ καλά τα δικά τους παράπονα, δεν δείχνουν την ίδια ευαισθησία όταν πρόκειται για τα παράπονα της άλλης πλευράς.
Για ό,τι κάνουμε εμείς υπάρχει πάντα μια δικαιολογία, ενώ ό,τι κάνει η άλλη πλευρά είναι απλώς λάθος!
***
Για ένα σημαντικό μέρος των Ελληνοκυπρίων, το γεγονός ότι οι νέοι Τουρκοκύπριοι δεν μπορούν να συμμετέχουν σε διεθνείς οργανισμούς μπορεί να θεωρείται περίπου φυσιολογικό.
Το ίδιο και η παρεμπόδιση ή η ακύρωση ενός διεθνούς φεστιβάλ που προγραμματίζεται στον βορρά. Μπορεί να εκλαμβάνεται ως κάτι απολύτως συνηθισμένο.
Για τους Τουρκοκύπριους, όμως, αυτό είναι πλήρης αποκλεισμός, αδικία και απομόνωση...
Ας γυρίσουμε τώρα τον καθρέφτη από την άλλη πλευρά.
Η μεταφορά πληθυσμού στο βόρειο τμήμα του νησιού όλα αυτά τα χρόνια προκαλεί, εύλογα, σοβαρή ανησυχία και στους Ελληνοκύπριους.
Πιστεύουν ότι αλλοιώνεται η δημογραφική δομή. Το βλέπουν ως ζήτημα που αφορά τη δική τους χώρα, τις περιουσίες τους και το μέλλον τους.
Δεν είναι όμως μόνο ανησυχία των Ελληνοκυπρίων...
Στην πραγματικότητα, είναι ανησυχία και των Τουρκοκυπρίων!
Ωστόσο, για την «τουρκική πλευρά», είναι κάτι απολύτως φυσιολογικό...
Άλλο παράδειγμα...
Για ένα σημαντικό μέρος των Τουρκοκυπρίων, θεωρείται φυσιολογικό το γεγονός ότι περιουσίες που άφησαν πίσω τους Ελληνοκύπριοι στον βορρά πωλούνται σε άλλους, χωρίς καν να ερωτηθούν οι ιδιοκτήτες, και ότι πάνω σε αυτό έχει στηθεί μια ολόκληρη οικονομία εκμετάλλευσης.
Το ότι αυτό υπονομεύει την εμπιστοσύνη δεν λαμβάνεται υπόψη.
Όταν όμως, για παράδειγμα, υπάρξει μια «σύλληψη», φυσικά αντιδρούμε...
Ύστερα έρχεται η «ένταση».
Τέτοιες συλλήψεις δεν πρέπει να γίνονται...
Κι όμως, οι «πωλήσεις» συνεχίζονται (!)
Ας είμαστε ρεαλιστές, όμως...
Αν κάποιος πουλούσε σε έναν τρίτο μια περιουσία που ανήκε σε εσάς, χωρίς να σας λογαριάσει καθόλου, πώς θα αισθανόσασταν πραγματικά;
***
Η ίδια αντίφαση εμφανίζεται και στο ζήτημα της ασφάλειας.
Ένα σημαντικό μέρος των Τουρκοκυπρίων βλέπει τις δεκάδες χιλιάδες Τούρκους στρατιώτες στον βορρά ως «εγγύηση». Οι Ελληνοκύπριοι, αντίθετα, αντιλαμβάνονται την ίδια στρατιωτική παρουσία ως «απειλή».
Όταν οι Ελληνοκύπριοι συνάπτουν στρατιωτικές συμφωνίες με τη Γαλλία, τις ΗΠΑ ή άλλες χώρες, τις δικαιολογούν με βάση τις δικές τους ανάγκες ασφάλειας.
Πώς το βλέπουν, λοιπόν, αυτό οι Τουρκοκύπριοι;
Ως απειλή...
Φαίνεται, επομένως, ότι και αυτό που αποκαλούμε «ασφάλεια» αλλάζει ανάλογα με το πού στεκόμαστε.
***
Υπάρχει ακόμη μία παράξενη αντίφαση.
Έχουμε μια «επίσημη» πολιτική που αρνείται ακόμη και να προφέρει το όνομα της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Κι όμως, ένα σημαντικό μέρος των Τουρκοκυπρίων κατέχει ταυτότητες και διαβατήρια αυτής της Δημοκρατίας.
Το δικαιολογούμε αυτό, και πολύ σωστά, λέγοντας: «Είμαστε ιδρυτικοί εταίροι αυτού του κράτους».
Αλλά το να είμαστε ιδρυτικοί εταίροι σημαίνει μόνο δικαιώματα;
Όταν παίρνουμε ταυτότητες και διαβατήρια ή όταν επωφελούμαστε από τις δυνατότητες που προσφέρει η ευρωπαϊκή ιθαγένεια, είμαστε «ιδρυτικοί εταίροι». Όταν όμως πρόκειται για τη συνταγματική τάξη, τα περιουσιακά δικαιώματα ή την εδαφική ακεραιότητα της χώρας, ποια σχέση έχουμε τελικά με αυτό το κράτος;
Δεν υπάρχουν εύκολες απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα.
Ίσως ακριβώς γι’ αυτό χρειαζόμαστε στην Κύπρο μια νέα και ολοκληρωμένη κοινωνική μελέτη.
Τι χτίζει εμπιστοσύνη και τι τη διαβρώνει;
Και, κυρίως...
Γιατί κανονικοποιούμε τόσο εύκολα στον εαυτό μας συμπεριφορές παρόμοιες με εκείνες που απαιτούμε από την άλλη πλευρά να αλλάξει;
Η αλήθεια είναι ότι η προσέγγιση, η εμπιστοσύνη ή η ειρήνη δεν σημαίνουν απλώς να ζητάς από την άλλη πλευρά να κοιταχτεί στον καθρέφτη.
Χρειάζεται, πού και πού, να κοιτάμε κι εμείς τον εαυτό μας στον καθρέφτη...
Για να μπορούμε να αντικρίσουμε την πραγματικότητα...
Αυτό ισχύει και για τους Ελληνοκύπριους και για τους Τουρκοκύπριους...
Μακάρι και οι δύο κοινωνίες, μαζί με τους ηγέτες τους, να μπορούσαν να αντικρίσουν τις δικές τους αντιφάσεις...
