Υπάρχει μια παλιά και δοκιμασμένη μέθοδος όταν δεν θέλεις να πεις «όχι», αλλά ούτε και να πεις ένα καθαρό «ναι»: μετακινείς συνεχώς τα γκολπόστ. Αυτό πολύ εύστοχα επισημαίνει ο φίλτατος Λάρκος Λάρκου. Κάθε φορά που πλησιάζει η στιγμή της απόφασης, προσθέτεις μια νέα προϋπόθεση, αλλάζεις μια προηγούμενη ανάγνωση, ανακαλύπτεις μια νέα διαφωνία. Και, κυρίως, διακηρύσσεις ότι είσαι πανέτοιμος να προχωρήσεις.
Αυτή ακριβώς είναι η εικόνα που εκπέμπει σήμερα η πολιτική του Νίκου Χριστοδουλίδη στο Κυπριακό. Ο Πρόεδρος δηλώνει ότι, εάν σημειωθεί πρόοδος μέχρι τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, θα ανοίξει ο δρόμος για μια νέα 5+1. Ταυτόχρονα υποβαθμίζει τη σημασία των Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, λέγοντας ότι η πρόοδος στα MOE δεν αποτελεί προϋπόθεση για τη διευρυμένη συνάντηση.
Μόνο που ο Αντόνιο Γκουτέρες είπε κάτι διαφορετικό. Μετά τις επαφές του στη Λευκωσία ήταν σαφής: νέα 5+1 θα συγκληθεί έπειτα από επαρκή προετοιμασία όσον αφορά τα MOE, τη μεθοδολογία και την ουσία, λαμβάνοντας υπόψη τις συγκλίσεις που έχουν ήδη επιτευχθεί. Δεν πρόκειται για λεπτομέρεια διατύπωσης. Πρόκειται για τη φιλοσοφία της επόμενης προσπάθειας. Και επειδή ίσως κάποιοι στη Λευκωσία θεώρησαν ότι τα λόγια του ΓΓ επιδέχονται δημιουργική ερμηνεία, ο εκπρόσωπός του, Στεφάν Ντουζαρίκ επανήλθε: οποιαδήποτε 5+1 πρέπει να προετοιμαστεί κατάλληλα και αυτό προϋποθέτει σοβαρές συζητήσεις. Η Μαρία Άνχελα Ολγκίν είναι ακόμη πιο σαφής: χωρίς πρόοδο στα MOE είναι πολύ δύσκολο να συγκληθεί διευρυμένη σύνοδος. Τρεις φωνές από τα Ηνωμένα Έθνη. Μία γραμμή. Και απέναντί τους η Λευκωσία να επιμένει: «Είμαστε έτοιμοι». Έτοιμοι, όμως, για τι;
Για μια ακόμη διάσκεψη που θα αποδείξει ότι συνομιλούμε; Ή για διαπραγμάτευση επί της ουσίας, πάνω στο τεράστιο κεκτημένο των συγκλίσεων που δημιουργήθηκε μέχρι το Κραν Μοντανά; Διότι εδώ βρίσκεται η ουσία. Τα Ηνωμένα Έθνη δεν χρειάζονται μαθήματα για το τι συνέβη το 2017. Ήταν εκεί. Ο ίδιος ο Γκουτέρες προήδρευσε της διαδικασίας. Ο ΟΗΕ διαθέτει τα πρακτικά, τις προτάσεις, τις συγκλίσεις, χιλιάδες σελίδες διαπραγματευτικού υλικού.
Και ο ΓΓ έχει καταγράψει ότι στο Κραν Μοντανά υπήρχε «πρακτικά η ουσία μιας συνολικής διευθέτησης» και ότι τα μέρη έφτασαν κοντά σε στρατηγική κατανόηση τόσο στην ασφάλεια και τις εγγυήσεις όσο και στα υπόλοιπα βασικά στοιχεία της λύσης.
Το έχει παραδεχθεί άλλωστε και ο ίδιος ο Νίκος Χριστοδουλίδης. Το 2023, ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, δήλωνε ότι η παρουσία της ΕΕ είχε συμβάλει αποφασιστικά στην επίτευξη πολυάριθμων συγκλίσεων και στο να φτάσουμε το 2017 πολύ κοντά στη λύση.
Τώρα, όμως, εμφανίζεται μια καινούργια εκδοχή. Μπροστά στον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, ο Πρόεδρος δήλωσε ότι «σε πολλά από τα θέματα» υπάρχουν όχι συγκλίσεις αλλά «διαφωνίες και αποκλίσεις» και ότι η λύση σε αυτά είναι το ευρωπαϊκό κεκτημένο.
Εδώ ακριβώς μετακινούνται τα γκολπόστ. Άλλο πράγμα να λες ότι η τελική λύση του Κυπριακού οφείλει να είναι συμβατή με το ευρωπαϊκό κεκτημένο – κάτι αυτονόητο για κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης – και εντελώς άλλο να χρησιμοποιείς σήμερα το κεκτημένο ως μηχανισμό επανανοίγματος ζητημάτων για τα οποία η διαπραγμάτευση έχει ήδη παράξει συγκλίσεις.
Άλλωστε, η Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν παρούσα στη διαδικασία. Ο Γιούνκερ είχε διορίσει από το 2015 τον Πίτερ Βαν Νούφελ ως προσωπικό απεσταλμένο του ακριβώς για να διασφαλίζεται ότι όσα συμφωνούνταν, ήταν συμβατά με το ευρωπαϊκό κεκτημένο. Ο ίδιος ο Γιούνκερ συμμετείχε στη Γενεύη και η Φεντερίκα Μογκερίνι στο Κραν Μοντανά. Τι ακριβώς ανακαλύψαμε λοιπόν το 2026 που δεν γνωρίζαμε το 2017; Η απάντηση ίσως βρίσκεται στην επικείμενη κωδικοποίηση από τα Ηνωμένα Έθνη του διαπραγματευτικού κεκτημένου μέχρι το Κραν Μοντανά. Γιατί ένα τέτοιο έγγραφο περιορίζει δραστικά τη δυνατότητα όλων να ξαναγράφουν την ιστορία ανάλογα με τις πολιτικές ανάγκες της στιγμής.
Και αυτό ίσως είναι που ενοχλεί. Η παράδοση δεν είναι καινούργια. Την είδαμε επί Αναστασιάδη: άλλη ανάγνωση του Πλαισίου Γκουτέρες, άλλες ημερομηνίες, άλλες ερμηνείες. Μέχρι που στο Βερολίνο, τον Νοέμβριο του 2019, ενώπιον του ίδιου του ΓΓ, Αναστασιάδης και Ακιντζί επαναβεβαίωσαν το Πλαίσιο Γκουτέρες της 30ής Ιουνίου 2017. Τα Ηνωμένα Έθνη φαίνεται ότι δεν επιθυμούν να ξαναζήσουν το ίδιο έργο. Το μήνυμα Γκουτέρες είναι ουσιαστικά απλό: αν πρόκειται να γίνει νέα προσπάθεια, αυτή τη φορά πρέπει να ξέρουμε για ποιο πράγμα διαπραγματευόμαστε, πάνω σε ποιο υλικό και με ποια μεθοδολογία. Όχι μια ακόμη διάσκεψη για τις φωτογραφίες και τα ανακοινωθέντα.
Ο Έσπεν Μπαρθ Έιντε είχε προειδοποιήσει από το 2017 για κάτι που σήμερα ακούγεται σχεδόν προφητικό: οι διαδικασίες αυτές έχουν τον χρόνο τους και, αν ο χρόνος δεν ξοδευτεί καλά, μπορεί να χαθεί. Εννέα χρόνια αργότερα, αυτός ο χρόνος έχει σχεδόν εξαντληθεί. Ο Νίκος Χριστοδουλίδης μπορεί να συνεχίσει να δηλώνει ότι είναι έτοιμος. Όμως η πραγματική ετοιμότητα δεν μετριέται στις δηλώσεις. Μετριέται στην αποδοχή του συμφωνημένου διαπραγματευτικού κεκτημένου, στην πολιτική βούληση για το μεγάλο πάρε-δώσε και στην απόφαση να σταματήσει επιτέλους η μετακίνηση των γκολπόστ. Γιατί μπορούμε να αλλάζουμε θέση μια εδώ και μια εκεί, μέχρι να μην καταλαβαίνει κανείς τι ακριβώς επιδιώκουμε. Μόνο που πλέον ούτε οι «κουτόφραγκοι» είναι κουτοί. Και, κυρίως, δεν έμεινε άλλος χρόνος για παιχνίδια.
