HOŞÇAKAL ESKİ DÜNYA

Yirmi yıl önce, Stathis Tsagkarousianos, artık var olmayan bir dünyanın kalıntıları gibi görünen insanlarla yaptığı sohbetleri içeren kitabına bu başlığı seçti.

Bu başlık, Kanada Başbakanı’nın geçen hafta Davos’ta yaptığı konuşmaya mükemmel bir şekilde uyuyor. “Biliyoruz,” dedi açıkça, “eski düzen geri gelmeyecek. Onun yasını tutmamalıyız. Nostalji bir strateji değildir. Ancak, bu kırılmadan daha büyük, daha iyi, daha güçlü ve daha adil bir şey inşa edebileceğimize inanıyoruz.”

Mark Carney’nin konuşması haklı olarak dünya çapında haber oldu ve şimdi tarihi olarak nitelendiriliyor. Bu kadar çalkantılı bir dünyada, bir politikacı—bir entelektüel değil—bunu mutlak bir düşünce netliği ile, gerçekçi bir şekilde, duygusallığa kapılmadan, sahte umutlar satmadan ve de en önemlisi, dünyanın sonunu vaaz etmeden anlatmayı başaran biri vardı. Bunun yerine, bir öneride bulundu.

Gerçekliği şekil alırken görmemizi, durduğumuz yeri belirtmemizi ve işbirliği yoluyla katkı koymamızı önerdi.

“Bu, orta güce sahip olanların görevidir; kalelerden oluşan bir dünyada en çok kaybedecek ve gerçek işbirliğinden en çok kazanacak olan ülkeler. Güçlüler güce sahiptir. Fakat, bizim de sahip olduğumuz bir şey var: rol yapmayı bırakma, gerçekliğin adını koyma, kendi içimizde gücümüzü inşa etme ve birlikte hareket etme kapasitesi,” diye vurguladı ve Kanada gibi orta güce sahip ülkeleri ortak bir cephe oluşturmaya çağırdı.

Bankacılık sektöründen bir ekonomist olan Mark Carney, konuşmasına Václav Havel’in “Güçsüzlerin Gücü” adlı denemesinde komünist rejimin nasıl bu denli uzun bir süre ayakta kalabildiğini anlattığı bölüme canlı bir atıfla başladı.

Çekoslovakya’nın dağılmasından önceki son cumhurbaşkanı Havel, her sabah dükkanının vitrinine “Dünyanın tüm işçileri, birleşin!” yazılı pankart asan bir manavdan bahsetmişti.

Manav buna inanmıyordu, ancak rejimi memnun etmek ve sorun yaşamamak için bunu yapıyordu. Herkes aynı şeyi yapıyordu. “Ve her sokaktaki her dükkan sahibi aynı şeyi yaptığı için sistem sadece şiddetle değil, sıradan insanların özel olarak yanlış olduğunu bildikleri ritüellere katılmasıyla da ayakta kalıyor.

Havel buna ‘yalan içinde yaşamak’ diyordu. Sistemin gücü, gerçekliğinden değil, herkesin sanki o gerçekmiş gibi davranmaya istekli olmasından geliyor, ve kırılganlığı da aynı yerden geliyor. Tek bir kişi dahi rol yapmayı bıraktığında, manav tabelasını kaldırdığında, illüzyonda çatlaklar oluşmaya başlıyor.”

Bizim yaşadığımız da bir yanılsamaydı — bir formül bulunmuş olsa da, genel olarak işleyen bir uluslararası düzen. “Uluslararası kurallara dayalı düzenin kısmen sahte olduğunu, en güçlülerin uygun durumlarda kendilerini her şeyden muaf tutacağını, ticaret kurallarının asimetrik olarak uygulandığını biliyorduk. Ve uluslararası hukukun, sanık veya mağdurun kimliğine bağlı olarak değişen bir titizlikle uygulandığını biliyorduk.

Bu kurgu kullanışlıydı ve özellikle Amerikan hegemonyası, kamu mallarının sağlanmasına, deniz yollarının açılmasına, istikrarlı bir finansal sistemin kurulmasına, kolektif güvenliğin sağlanmasına ve anlaşmazlıkların çözülmesi için gerekli çerçevelerin desteklenmesine yardımcı oldu.

Bu yüzden de, pankartı pencereye astık.”

Ancak bugün tabelayı indirmemiz gerekiyor, çünkü Kanada Başbakanı’nın da belirttiği gibi, entegrasyon sizin bağlılığınızın kaynağı haline geldiğinde, entegrasyon yoluyla karşılıklı yarar sağlama ‘yalanı içinde’ yaşayamazsınız”.

Hal böyle olunca dünya, bir kez daha kendini bir dönüm noktasında buluyor. Güçlülerin iyi tarafında durmak için onlara alkış tutmak yerine, direnmeli ve eskisinden daha iyi olacak yeni bir dünya inşa etmeye çalışmalıyız.

Umut var mı?

Bu köşe yazısı ilk olarak 01.02.2026 tarihinde yayınlanmıştır.

Kaynak: HOŞÇAKAL ESKİ DÜNYA